Alış-satış farkı (makas) nedir, nasıl hesaplanır?

Tablodaki iki sütun ne anlatıyor?

Fiyat tablolarında “alış”, kuyumcunun ya da döviz bürosunun sizden ürünü aldığı fiyattır; yani siz satarken eline geçecek fiyat. “Satış” ise onların size sattığı fiyattır; yani siz alırken ödeyeceğiniz fiyat. Sütun adları işlem yapan yerin bakış açısından yazılır, bu yüzden ilk bakışta ters gelebilir.

Satış fiyatı her zaman alış fiyatından yüksektir. Bir ürünü alıp aynı anda geri sattığınızda aradaki fark kadar kayıp yaşarsınız; bu fark, işlemin size maliyetidir.

• Alış: siz satarken alacağınız fiyat.
• Satış: siz alırken ödeyeceğiniz fiyat.
• Makas: satış − alış.

Makas neden var?

Altın ya da döviz alıp satan işletme, ürünü stokta tutar, fiyat değişimi riskini taşır, kira, personel ve güvenlik gibi giderlerini karşılar. Makas, bu maliyetlerin ve işletmenin kazancının fiyata yansıyan kısmıdır.

Fiyatın hızla değiştiği anlarda işletme, bir ürünü aldıktan sonra onu satana kadar geçen sürede fiyatın aleyhine dönmesi riskini de üstlenir. Bu risk arttıkça makas da genişleyebilir.

Makasın genişlediği durumlar

Makas her ürün ve her an için aynı değildir. Çok işlem gören ürünlerde rekabet ve hızlı devir makası daraltırken, az işlem gören ya da kontrolü zahmetli ürünlerde makas genişleyebilir.

Aynı ürün için bile makas gün içinde değişebilir. Bu nedenle bir gün gördüğünüz farkı sabit kabul etmek yerine, işlem yapacağınız anda iki fiyatı yeniden kontrol etmek daha doğru sonuç verir.

• Sarrafiye: çeyrek, yarım, tam gibi paralar kontrol ve stok gerektirdiği için makas gram altına göre daha geniş olabilir.
• Az işlem gören dövizler: bazı para birimlerinde nakit bulmak zor olduğundan makas, dolar ve euroya göre geniş olabilir.
• Hafta sonu ve tatiller: küresel piyasalar kapalıyken fiyat riski arttığı için birçok yer makası açar.
• Oynak günler: fiyatın sert hareket ettiği anlarda işletmeler riski makasa yansıtabilir.
• Eski ve hasarlı ürünler: eski çeyrek, aşınmış takı ya da yıpranmış banknot daha düşük alış fiyatıyla karşılaşabilir.

Gidiş-dönüş maliyetini yüzde olarak hesaplama

Bir ürünü alıp hemen geri satmanın maliyetini yüzde olarak görmek için şu formül kullanılabilir: Makas (%) = (Satış − Alış) / Satış × 100. Bu oran, ödediğiniz paranın yüzde kaçının işlem sırasında kaldığını gösterir. Fiyat hiç değişmeseydi, sadece bu farkı karşılamak için fiyatın aynı oranda yükselmesi gerekirdi.

Örnek olarak satış fiyatını 100 birim, alış fiyatını 98 birim kabul edelim. Makas (100 − 98) / 100 × 100 = yüzde 2 olur. Bu rakamlar yalnızca formülü göstermek içindir; gerçek oranı sayfalardaki güncel alış ve satış fiyatlarıyla aynı şekilde hesaplayabilirsiniz.

İşçilikli ürünlerde hesaba işçiliği de eklemek gerekir: Toplam kayıp (%) = (Ödenen toplam − Bozdurmada alınan) / Ödenen toplam × 100. Bilezik ya da takıda bu oran, yalnızca makastan oluşan orandan daha yüksektir.

Fiyat karşılaştırırken dikkat edilecekler

Doğru bir karşılaştırma için aynı ürünün, aynı anda ve aynı sütunda fiyatına bakmak gerekir. Bir yerin satış fiyatını başka bir yerin alış fiyatıyla kıyaslamak yanıltıcı sonuç verir. Hem alış hem satış fiyatını birlikte sormak, makasın genişliğini de görmenizi sağlar.

Ekrandaki fiyatlar bir referanstır; Balıkesir'de ya da başka bir yerde işlem yapacağınız noktanın fiyatı bundan farklı olabilir. Özellikle hafta sonu ve piyasanın hareketli olduğu saatlerde işlem öncesinde güncel fiyatı teyit etmek gerekir.