Gram altın, ons ve dolar kuru arasındaki ilişki

Temel formül: ons, kur ve 31,1035

Altın dünya piyasalarında troy ons cinsinden ve dolar bazında fiyatlanır. Bir troy ons 31,1035 gramdır. Türkiye'de ise altın gram ve Türk lirası üzerinden alınıp satılır. Bu iki dünyayı birbirine bağlayan formül şudur: gram altın (TL) ≈ ons altın (USD) × USD/TRY / 31,1035.

Formülün mantığı basittir: ons fiyatı kurla çarpılarak bir onsun TL karşılığı bulunur, bu tutar 31,1035'e bölünerek bir gramın TL karşılığına ulaşılır. Sonuç has (24 ayar) altının teorik gram fiyatıdır; ekranda gördüğünüz fiyat buna yakın seyreder ama birebir aynı olmayabilir.

Ons sabitken gram neden hareket eder?

Formülde iki değişken vardır: ons ve kur. Ons hiç kıpırdamasa bile dolar/TL kuru değiştiğinde gram altın aynı yönde değişir. Kur yükseldiğinde gram yükselir, kur düştüğünde gram düşer. Türkiye'de gram altının günlük hareketinin önemli bir kısmı bu yüzden kurdan gelebilir.

Tersi de geçerlidir: kur sabitken ons değişirse gram da onunla birlikte hareket eder. İkisi aynı anda ters yönlere giderse etkiler birbirini kısmen ya da tamamen dengeleyebilir; bu durumda gram altın, hareketli bir günde bile yatay görünebilir.

Formülle senaryolar

Yüzdesel değişimler için formül şu yaklaşık hali alır: gramdaki değişim ≈ (1 + onstaki değişim) × (1 + kurdaki değişim) − 1. Küçük değişimlerde bu, iki yüzdenin toplamına çok yakındır. Aşağıdaki senaryolar gerçek rakam değil, ilişkinin yönünü gösteren örneklerdir.

• Ons sabit, kur yüzde 1 yükselir: gram altın da yaklaşık yüzde 1 yükselir.
• Kur sabit, ons yüzde 1 düşer: gram altın da yaklaşık yüzde 1 düşer.
• Ons yüzde 1 düşer, kur yüzde 1 yükselir: gram altın yaklaşık yerinde kalır.
• Ons ve kur aynı anda yüzde 1 yükselir: gram altın yaklaşık yüzde 2 yükselir.

Ekrandaki fiyat neden formülden biraz farklı?

Formül teorik bir değer verir; alış ve satış fiyatları ise bunun etrafında oluşur. Aradaki farkın birkaç nedeni vardır ve bunlar birbirini tamamlar.

Formülü bir kontrol aracı olarak düşünmek yerinde olur: ekrandaki fiyatın teorik değere göre nerede durduğunu görmek, makasın ve piyasa koşullarının fiyata ne kadar yansıdığını anlamaya yardım eder.

• Makas: alış ve satış fiyatı teorik değerin altında ve üstünde yer alır.
• Saflık: piyasada işlem gören gram altın 995 ya da 999,9 saflıkta olabilir; formül saf altını varsayar.
• Piyasa saatleri: küresel piyasalar kapalıyken ons ve kur güncellenmez, yerel fiyat ise risk payı ekleyebilir.
• Yerel arz ve talep: yoğun talep dönemlerinde yurt içi fiyat teorik değerden ayrışabilir.
• Veri gecikmesi: farklı kaynaklar fiyatı farklı zamanlarda güncelleyebilir.

Zincir diğer ürünlere de uzanır

Has gram fiyatı bulunduktan sonra diğer altın ürünlerinin fiyatı da ondan türetilir. 22 ayar altının gram fiyatı yaklaşık olarak has gram × 0,916, 18 ayarınki has gram × 0,750, 14 ayarınki ise has gram × 0,585 ile ilişkilidir. Çeyrek altın için kabaca 1,75 gram × 0,916 × has gram hesabı yapılır; işlem fiyatı buna makas eklenerek oluşur.

Bu yüzden ons altın ya da dolar kurundaki bir hareket, Balıkesir'deki kuyumcu vitrinine kısa sürede yansır. Sitedeki ons altın, dolar ve gram altın sayfalarını birlikte izlemek, gram fiyatındaki değişimin hangi kaynaktan geldiğini anlamayı kolaylaştırır.